۲۲ اردیبهشت (۱۲ می)، روز جهانی زنان در ریاضیات و سالروز تولد مریم میرزاخانی، فرصتی است تا فراتر از نبوغ ریاضی، به «نظم درونی» و «متدولوژی زندگی» زنی نگاه کنیم که دنیای محاسبات را تغییر داد. مریم میرزاخانی مدلی از مدیریت زمان و تمرکز را ارائه داد که با کلیشههای رایج «سرعت» و «عجله» در تضاد بود. او در سال ۲۰۱۴ (۱۳۹۳ شمسی) موفق به کسب مدال فیلدز شد که از آن به عنوان «نوبل ریاضیات» یاد میشود. مریم میرزاخانی تنها زنی است که توانسته این مدال را کسب کند.
در ادامه، چهار رکن اصلی سبک زندگی و برنامهریزی او را بر اساس روایتهای مستند بررسی میکنیم:
۱. فلسفه «ریاضیدان کُند»؛ کیفیت برتر از سرعت
در دنیایی که سرعت حرف اول را میزند، مریم خود را یک «ریاضیدانِ کُند» (Slow Mathematician) مینامید [۱]. او بر خلاف جریان رایج که بر حل سریع مسائل تاکید دارد، معتقد بود برای درک عمیق یک موضوع باید اجازه داد ایدهها در ذهن ته نشین شوند.
درس برای برنامهریزی: مریم به ما یاد داد که لزوماً سریعترین فرد، موفقترین نیست. او گاهی سالها روی یک مسئله واحد تمرکز میکرد، بدون اینکه از طولانی شدن مسیر ناامید شود [۴].
۲. متدولوژی نقاشی؛ بصریسازی اهداف
یکی از مشهورترین تصاویر ذهنی از سبک کاری او، نشستن روی زمین و پوشاندن کف اتاق با کاغذهای بزرگ سفید بود. دخترش، آناهیتا، شغل مادر را «نقاشی» توصیف میکرد [۲].
روایت مستند: همکارانش میگویند او مسائل پیچیده ریاضی را نه به شکل فرمولهای خشک، بلکه به صورت «تابلوهای متحرک» و شخصیتهای یک داستان میدید [۲]. او با کشیدن طرحهای بیپایان روی کاغذ، سعی میکرد با هندسه مسئله ارتباط برقرار کند. این «دودلینگ» یا خطخطی کردنهای هدفمند، ابزار اصلی او برای سازماندهی افکارش بود.
۳. مرزبندی آهنین و اولویتبندی دقیق
پس از دریافت مدال فیلدز، فشار رسانهای و درخواستهای عمومی از او به شدت افزایش یافت. با این حال، مریم با قاطعیت «مرزهای حریم خصوصی» خود را حفظ کرد تا تمرکزش بر تحقیق و خانواده آسیب نبیند [۳].
توصیه به دیگران: الکس رایت، پژوهشگر پسادکتری، به یاد میآورد که مهمترین نصیحت مریم به او این بود: «بدان چه میخواهی و اجازه نده تمرکزدت بههم بریزد» [۳]. او به شدت از شاخهبهشاخ شدن در پروژههای مختلف پرهیز میکرد و تمام انرژی خود را روی چند هدف محدود اما عمیق میگذاشت.
۴. مدیریت تعادل در بحران
مریم میرزاخانی همزمان با پژوهشهای سطح بالا، مادری دلسوز بود و با بیماری سرطان نیز مبارزه میکرد. همسرش، یان وندراک، نقل میکند که او حتی در سختترین روزها بر آنچه «تحت کنترلش» بود تمرکز میکرد و اجازه نمیداد پارامترهای غیرقابل کنترل (مثل بیماری) او را به نقش یک «قربانی» تقلیل دهند [۱].
برنامه روزانه: او زمان مشخصی را برای پاسخ به ایمیلها و امور اداری اختصاص میداد تا بقیه روز را کاملاً در اختیار خانواده یا تحقیقاتش باشد. او حتی برای یادگیری زبان اسپانیایی دخترش برنامهریزی دقیقی داشت و از یک پرستار اسپانیاییزبان کمک میگرفت تا محیطی آموزشی در خانه ایجاد کند [۳].
مریم میرزاخانی به ما ثابت کرد که برنامهریزی موفق، به معنای پر کردن تمام ساعتهای روز با کارهای کوچک نیست. بلکه به معنای داشتن «صبر استراتژیک»، «بصریسازی مسیر» و «حفظ تمرکز بر اهداف اصلی» است. او ثابت کرد که میتوان با گامهای آهسته اما پیوسته، قلههایی را فتح کرد که دیگران حتی جرات تصورشان را ندارند. مریم، این دانشمند ایرانی مسلمان، مرزهای هندسه و دینامیک را جابهجا کرد؛ زنی که با قدرت تخیل و پشتکار خود، ثابت کرد که ذهن انسان محدودیتناپذیر است و الهامبخش هزاران دختر و زن در مسیر علم شد. وی متأسفانه در ۲۳ تیرماه ۱۳۹۶ (۱۵ ژوئیه ۲۰۱۷) در سن ۴۰ سالگی، پس از چهار سال مبارزه با بیماری سرطان سینه در بیمارستانی در ایالات متحده از دنیا رفت. نامش جاودان و یادش گرامی باد.
